स्वच्छ शहर जबाबदारी कोणाची | Environmentalist Shieital Sonawane | 365 Days 365 Stories | 13

नाशिक येथील आर्किटेक्ट, कलाकार आणि सामाजिक कार्यकर्त्या शितल सोनवणे उगले या पर्यावरण संवर्धन, प्लास्टिक कमी करणे आणि शाश्वत जीवनशैलीसाठी सातत्याने कार्यरत आहेत. कोणाच्याही सांगण्यापेक्षा शहरातील आणि परिसरातील सद्यस्थिती पाहूनच त्यांनी हे काम सुरू केले. ‘क्रिएटिव्ह कुटीर’ या त्यांच्या समूहात सध्या शंभराहून अधिक सदस्य असून, हा गट नदी संवर्धन, शाळांमध्ये जनजागृती आणि प्रत्यक्ष मैदानावर स्वच्छता मोहिमा राबवण्याचे काम करतो.

नाशिक, पुणे आणि मुंबई या शहरांमध्ये काम करताना त्यांना शहरांमधील विरोधाभासी चित्र जाणवले. एकीकडे धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारसा सांगायचा, तर दुसरीकडे त्याच नदीत कचरा व कपडे टाकून दुसऱ्या दिवशी तीच पवित्र मानून त्याचे पाणी प्यायचे, असे दुटप्पी वर्तन दिसून येते. स्वच्छता मोहिमेनंतर फोटो व रील्स शेअर होतात, परंतु काही दिवसांतच तिथे पुन्हा कचरा साचतो. त्यामुळे केवळ जागा साफ करण्यापेक्षा लोकांची मानसिकता बदलणे हे सर्वात मोठे आव्हान असल्याचे त्या ठामपणे सांगतात.

सोशल मीडिया हे आज जनजागृतीचे प्रभावी माध्यम असले, तरी तो अंतिम टप्पा नसून प्रत्यक्ष कृतीला चालना देणारे साधन आहे. कामावर नकारात्मक टीका होत असली तरी साफसफाईमुळे नदी व परिसराच्या स्थितीत बदल होतो आणि सकारात्मक विचारांची टीम वाढत जाते. काही दिवसांतच पुन्हा अस्वच्छता झाल्यास इतर कोणी काय केले यापेक्षा आपण समाज म्हणून ती स्वच्छता स्वीकारून टिकवतो का, हे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

स्वच्छ शहर राखणे ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून ती नागरिकांची नागरी जबाबदारी आहे. प्रशासन सुविधा व कचराकुंड्या देऊ शकते, पण त्यांचा योग्य वापर आणि स्वच्छता टिकवणे हे नागरिकांचे काम आहे. प्रत्येकाने आपल्या असण्याने शहर व समाजासाठी सकारात्मक काय घडते याचा विचार करणे आवश्यक आहे. या मोहिमेत सहभागी होण्यासाठी नाशिकमधील नागरिकांना तीन स्वच्छता मोहिमांमध्ये सहभाग घ्यावा लागतो; याशिवाय जुन्या कपड्यांपासून कापडी पिशव्या बनवून प्लास्टिकला पर्याय देणे, सोशल मीडियावर जनजागृती करणे, तसेच बीएमसी किंवा पीसीएमसीसारख्या मोठ्या स्तरावरील मोहिमांमध्ये मदत करणे असे विविध मार्ग उपलब्ध आहेत.

दुसऱ्यांना दोष देण्याऐवजी आणि कचरा कोणी टाकला किंवा कोण उचलेल असे विचारण्याऐवजी स्वतःहून कृती करणे गरजेचे आहे. यासाठी शितल सोनवणे तीन महत्त्वाचे मुद्दे मांडतात: स्वतःला व्यवस्थेचा एक भाग मानून जबाबदारी घेणे, रस्त्यावर पडलेला कचरा स्वतःहून उचलणे आणि स्वतःमध्ये एक लहानसा बदल घडवून आणणे—उदाहरणार्थ, नेहमी कापडी पिशवी सोबत ठेवणे, परिसर स्वच्छ ठेवणे किंवा इको-फ्रेंडली भेटवस्तू देणे. अशा छोट्या कृतींमधूनच स्वच्छ आणि निरोगी शहराचे स्वप्न साकार होऊ शकते.

sheitil sonawane
sheitil sonawane

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *